Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Kaliszu

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 12 listopada 2024 r.

Sąd Okręgowy w Kaliszu V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący: Sędzia Stanisław Pilarczyk

Protokolant: st.sekr.sądowy Anna Sobańska

po rozpoznaniu w dniu 12 listopada 2024 r. w Kaliszu

odwołania R. K.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O.

z dnia 22 lipca 2024 r. Nr (...)

w sprawie R. K.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O.

o rekompensatę z tytułu pracy w szczególnych warunkach

Zmienia zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. z dnia 22 lipca 2024 r., znak (...), w ten sposób, że przyznaje R. K. rekompensatę z tytułu pracy w szczególnych warunkach od dnia 1 lipca 2024 roku.

Sędzia Stanisław Pilarczyk

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 22 lipca 2024 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w O., na podstawie art. 21 ust. 1 i 2 ustawy o emeryturach pomostowych, odmówił wnioskodawcy R. K. prawa do rekompensaty, ponieważ zdaniem organu rentowego nie udowodnił ona żadnego okresu pracy w szczególnych warunkach, gdyż świadectwo pracy od jego byłego pracodawcy (...) Fabryki (...) zawierało uchybienia formalno-prawne.

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł R. K. wnosząc o przyznanie mu prawa do rekompensaty.

Organ rentowy, w odpowiedzi na odwołanie, wniósł o jego oddalenie.

Sąd Okręgowy zważył co następuje:

Wnioskodawca R. K. urodził (...) roku.

Wniosek o emeryturę i rekompensatę z tytułu pracy w szczególnych warunkach wnioskodawca złożył w dniu 3lipca 2024 roku. Zaskarżoną decyzją z dnia 22 lipca 2024 roku organ rentowy przyznał odwołującemu R. K. prawo do emerytury od dnia 1 lipca 2024 roku, jednocześnie tą decyzją odmówiono odwołującemu prawa do rekompensaty z tytułu pracy w szczególnych warunkach.

Wnioskodawca R. K. był zatrudniony od dnia 12 listopada 1982 roku do dnia 31 marca 2005 roku w (...) Fabryce (...) w pełnym wymiarze czasu pracy. W świadectwie pracy i świadectwie wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze z dnia 31 marca 2005 roku powyższy pracodawca R. K. zaznaczył, iż wykonywał on pracę w szczególnych warunkach od dnia 1 lutego 1985 roku do dnia 15 listopada 2001 roku i od dnia 5 stycznia 2002 roku do dnia 31 marca 2005 roku jako suszarnik.

(dowód – świadectwo pracy w szczególnych warunkach wnioskodawcy – akta emerytalne i akta osobowe wnioskodawcy z (...) Fabryki (...))

W dokumentach osobowo-płacowych pracodawcy stanowisko pracy wnioskodawcy zostało określone jako suszarnik.

W zakresie obowiązków, jakie miał wnioskodawca jako suszarnik było prowadzenie procesu suszenia tarcicy do produkcji mebli. W ramach tego procesu odpowiadał on za obliczanie wykazów odbiorczych tarcicy, przeznaczonej do suszenia, był on zobowiązany do wykonywania raportów suszarni, pobierania próbek i wyrzynków kontrolnych. Ponadto był on zobowiązana do nadzorowania urządzeń suszarni, nadzorowania przebiegu załadunku i rozładunku komór suszarniowych, wypisywania atestów z rozładunku komór, tarcicy do produkcji mebli.

Wnioskodawca z wykształcenia jest technikiem technologii drewna

W (...) Fabryce (...) było 10 komór suszarniowych tarcicy. Temperatura w komorach suszarniowych wahała się od 49°C do 80C.

Wnioskodawca jako suszarnik, nadzorował cały proces suszenia tarcicy. Nadzorował załadunek tarcicy do komór suszarniowych, następnie sprawdzał czy jest odpowiednia temperatura w komorach suszarniowych, sprawdzała wilgotność tarcicy w trakcie suszenia, pobierając stosowne próbki, sporządzała raporty z procesu suszenia.

Pracę wykonywała w pełnym wymiarze czasu pracy.

(dowód – zeznania wnioskodawcy [00:00:54][00:12:00 i od (:00:36:34 do 00:40:04:], zeznania świadka R. B. j [00:15:42][00:25:51], zeznania świadka Z. C. [00:27:40 ][00: 35:59])

Powyższy stan faktyczny jest w zasadzie niesporny. Z dokumentów znajdujących się w aktach osobowych wnioskodawcy, akt emerytalnych, zeznań świadków, którzy w spornym okresie pracowali z wnioskodawcą, zeznań wnioskodawcy wynika iż od dnia 1 lutego 1985 roku do dnia 15 listopada 2001 roku i od dnia 5 stycznia 2002 roku do dnia 31 marca 2005 roku wnioskodawca pracował jako suszarnik w suszarni tarcicy z zastosowaniem podgrzewania, gdzie temperatura powietrza przekraczała daleko ponad 35°C.

Sąd Okręgowy zważył co następuje:

Odwołanie jest zasadne.

Zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych (Dz. U. z 2023 roku, poz.164 t.j.), rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, wynoszący co najmniej 15 lat.

Stosownie do treści ust. 2 tego przepisu rekompensata nie przysługuje osobie, która nabyła prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

W myśl art. 23 ust. 1 i 2 powołanej ustawy ustalenie rekompensaty następuje na wniosek ubezpieczonego o emeryturę; rekompensata przyznawana jest w formie dodatku do kapitału początkowego, o którym mowa w przepisach art. 173 i art. 174 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Celem rekompensaty, podobnie jak i emerytury pomostowej, jest łagodzenie skutków utraty możliwości przejścia na emeryturę przed osiągnięciem wieku emerytalnego przez pracowników zatrudnionych przy pracach w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. W przypadku rekompensaty realizacja tego celu polega jednak nie na stworzeniu możliwości wcześniejszego zakończenia aktywności zawodowej, lecz na odpowiednim zwiększeniu podstawy wymiaru emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, do której osoba uprawniona nabyła prawo po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego (zob. M. Zileniecki, Komentarz do art. 21 ustawy o emeryturach pomostowych, Lex/el. 2017; wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 31 marca 2016 roku, III AUa 1899/15, Lex nr 2044406)

Przepisy art. 2 pkt 2 i art. 21 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych formułują dwie zasadnicze przesłanki nabycia prawa do rekompensaty, tj.:

1.  nienabycie prawa do emerytury pomostowej;

2.  osiągnięcie okresu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wynoszącego co najmniej 15 lat.

Przesłanką negatywną, zawartą w art. 21 ust. 2 ustawy o emeryturach pomostowych, jest nabycie prawa do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Skoro zgodnie z art. 23 ustawy o emeryturach pomostowych rekompensata przyznawana jest w formie dodatku do kapitału początkowego, a zgodnie z art. 173 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych kapitał początkowy ustala się dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 roku, za których były opłacane składki na ubezpieczenie społeczne przed dniem 1 stycznia 1999 roku, to warunek sformułowany w art. 21 ust. 2 ustawy o emeryturach pomostowych należy rozumieć w taki sposób, że rekompensata jest adresowana wyłącznie do ubezpieczonych objętych systemem emerytalnym zdefiniowanej składki, którzy przed osiągnięciem podstawowego wieku emerytalnego nie nabyli prawa do emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, obliczanej według formuły zdefiniowanego świadczenia. Analiza układu warunkującego prawo do emerytury pomostowej prowadzi do wniosku, że świadczenie to przysługuje tym pracownikom, którzy osiągnęli co najmniej 15-letni okres pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu art. 32 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ale nie nabyli prawa do emerytury pomostowej z powodu nieuznania ich pracy za wykonywaną w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych.

W przedmiotowej sprawie bezsporne jest, że wnioskodawca nie nabył prawa do emerytury pomostowej, ani prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym w związku z wykonywaniem pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze.

Stosownie natomiast do treści art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tj. Dz. U. z 2017 roku, poz. 1383) za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia w podmiotach, w których obowiązują wykazy stanowisk ustalone na podstawie przepisów dotychczasowych.

Z kolei przepis art. 32 ust. 4 stanowi, że wiek emerytalny, o którym mowa w ust. 1, rodzaju prac lub stanowisk oraz warunki, na podstawie których osobom wymienionym w ust. 2 i 3 przysługuje prawo do emerytury, ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych, to jest na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 z późn. zm.).

Z § 1 cytowanego rozporządzenia wynika, że jego treść stosuje się do pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze, wymienione w § 4-15 rozporządzenia oraz w wykazach stanowiących załącznik do rozporządzenia.

Przepis § 2 ust. 1 rozporządzenia ustala, że za okresy uzasadniające nabycie prawa do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu uważa się okresy, w których prawa w szczególnych warunkach jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że dla oceny, czy pracownik pracował w szczególnych warunkach, nie ma istotnego znaczenia nazwa zajmowanego przez niego stanowiska, tylko rodzaj powierzonej mu pracy. Praca w szczególnych warunkach to praca wykonywana stale (codziennie) i w pełnym wymiarze czasu pracy (przez 8 godzin dziennie, jeżeli pracownika obowiązuje taki wymiar czasu pracy) w warunkach pozwalających na uznanie jej za jeden z rodzajów prac wymienionych w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 14 września 2007 roku, III UK 27/07, OSNP z 2008 roku, nr 21-22, poz. 325; z dnia 19 września 2007 roku, III UK 38/07, OSNP z 2008 roku, nr 21-22, poz. 329; z dnia 6 grudnia 2007 roku, III UK 66/07, Lex nr 483283; z dnia 22 stycznia 2008 roku, I UK 210/07, OSNP z 2009 roku, nr 5-6, poz. 75; z dnia 24 marca 2009 roku, I PK 194/08, Lex nr 528152). Podobne stanowisko zajmuje również Sąd Apelacyjny we Wrocławiu w wyroku z dnia 16 lutego 2012 roku (III AUa 173/11, Lex nr 1129733) i w wyroku z dnia 9 lutego 2012 roku (III AUa 1682/11, Lex nr 110471).

W postępowaniu sądowym, toczącym się z odwołania ubezpieczonego od decyzji organu rentowego, dopuszczalne jest przeprowadzenie wszelkich dowodów dla wykazania okoliczności, mających wpływ na prawo skarżącego do świadczenia i to zarówno wtedy, gdy pracodawca wystawił świadectwo pracy, a Zakład Ubezpieczeń Społecznych kwestionuje jego treść, jak i wówczas, gdy dokument taki z żadnych przyczyn nie może być sporządzony (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 14 grudnia 2004 roku, III AUa 2472/03, Lex nr 151770).

Również w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 2 lutego 1996 roku (II URN 3/95, OSNP 1996/16/239) podniesiono, iż w postępowaniu przed sądem pracy i ubezpieczeń społecznych okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokości mogą być udowodnione wszelkimi dowodami, przewidzianymi w kodeksie postępowania cywilnego. Ograniczenia dowodowe, zawarte w § 22 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku, w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe i zasad wypłaty tych świadczeń dotyczą postępowania wyłącznie przed tymi organami. Podobny pogląd wyraził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 7 grudnia 2006 roku (I UK 179/06, Lex nr 342283).

Postępowanie dowodowe przed sądem rozpoznającym sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych regulowane jest przepisami kodeksu cywilnego, zawierającymi odstępstwa od ogólnych zasad postępowania dowodowego, z uwzględnieniem dążenia do pełnego wyświetlania podłoża sprawy, oraz wszechstronnego rozważenia wszystkich kwestii spornych. Nie są w tym zakresie wyłączone, w związku ze staraniami o ustalenie prawa do wyższej emerytury, wątpliwości co do oceny warunków wykonywania pracy, które mogą być usunięte za pomocą wszelkich środków dowodowych (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 30 marca 2000 roku, II UKN 446/99, OSNAPiUS 2001, nr 18, poz. 562; z dnia 8 kwietnia 1999 roku, II UKN 619/98, OSNAPiUS nr 11, poz. 439, OSP 2002, nr 2 poz. 26 z głosą aprobującą T. Binczyckiej-Majewskiej; uchwała Sądu Najwyższego z dnia 10 marca 1984 roku, III UZP 6/84, Lex nr 14625 i z dnia 21 września 1984 roku, III UZP 48/84, Lex nr 14630).

Natomiast w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 21 kwietnia 2004 roku (II UK 3377/03, OSNP 2004/22/392) podkreślono, iż „skutki prawne wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze określone są w ustawie z dnia 17 grudnia 1998 roku i utrzymanym jej przepisami w mocy rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 17 grudnia 198 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze”. W wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 19 kwietnia 2012 roku (III AUa 222/12, Lex Nr 1171355) podniesiono, iż dla uznania konkretnego rodzaju pracy lub stanowiska pracy za pracę wykonywaną w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze decydujące znaczenie ma to, czy jest to praca wymieniona w rozporządzeniu z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 4 ze zmianami) oraz w wykazach stanowiących załącznik do tego rozporządzenia, natomiast wykazy stanowisk ustalane przez właściwe podmioty w odniesieniu do podległych zakładów pracy mają jedynie charakter techniczno-porządkujący.

W wykazie A, dział XIV poz. 11 załącznika do wyżej cytowanego rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze, jest wymieniona jako praca w szczególnych warunkach praca w suszarniach z zastosowaniem podgrzewania, jeżeli temperatura powietrza w suszarniach przekracza 35°C.

W Zarządzeniu Nr 7 Ministra Przemysłu Chemicznego i Lekkiego z dnia 7 lipca 1987 roku w sprawie prac wykonywanych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze w zakładach pracy resortu przemysłu chemicznego i lekkiego (Dz. Urz. M.G. z 1987 roku Nr 4 poz. 7 z 3 sierpnia 1987 roku, Załącznik Nr 1, Dział XIV poz. 11) jako praca w szczególnych warunkach jest wymieniona praca suszarnika w suszarniach z zastosowaniem podgrzewania, jeżeli temperatura powietrza w suszarniach przekracza 35°C.

Tak więc, mając na względzie poczynione wyżej ustalenia faktyczne, cytowane przepisy oraz stanowisko judykatury, należy stwierdzić, iż wnioskodawca udowodnił daleko ponad 15-letni okres pracy w szczególnych warunkach w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

W tej sytuacji wnioskodawcy R. K. przysługuje prawo do rekompensaty i dlatego zaskarżona decyzja organu rentowego podlegała zmianie, zgodnie z art. 477 ¹⁴ § 2 k.p.c. i orzeczono jak w pkt 1 wyroku.

SSO Stanisław Pilarczyk